พิกุล
- ชื่อสามัญ : Bullet wood
- ชื่อวิทยาศาสตร์ : Mimusops elengi L.
- วงศ์ : SAPOTACEAE
- ชื่ออื่นๆ : ซางดง (ลำปาง)/ แก้ว (เลย, ภาคเหนือ)/ พิกุลเขา, พิกุลเถื่อน (นครศรีธรรมราช)/ พิกุลป่า (สตูล)/ กุน (ภาคใต้)
- แหล่งที่มา : ในประเทศไทยพบทั่วทุกภาค ในต่างประเทศพบที่อินเดีย ศรีลังกา บังกลาเทศ หมู่เกาะอันดามัน ภูมิภาคเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ นิวกินี และออสเตรเลีย
- วันที่บันทึก :
ลักษณะเด่น
- ลำต้น ไม้ต้นไม่ผลัดใบ สูง 8-15 ม. กิ่งมีขนสีน้ำตาลอมแดง ทุกส่วนมีน้ำยางสีขาว เรือนยอดแน่นทึบ เปลือกแตกเป็นร่องตื้นตามยาว สีน้ำตาลหรือสีน้ำตาลอมดำ
- ใบ เป็นใบเดี่ยว เรียงเวียน รูปรี รูปรีกว้าง รูปขอบขนานแกมรูปรี หรือรูปไข่ กว้าง 2-5 ซม. ยาว 5-10 ซม. ปลายแหลมหรือเรียวแหลม โคนรูปลิ่ม มน หรือเบี้ยว ขอบเรียบหรือเป็นคลื่น แผ่นใบหนาคล้ายแผ่นหนัง ด้านบนสีเขียวเข้ม เกลี้ยง ด้านล่างสีอ่อนกว่า เกือบเกลี้ยงหรือมีขนสีน้ำตาลอมแดง
- ดอก เป็นดอกเดี่ยวหรือออกเป็นกระจุก 3-5 ดอก ออกตามซอกใบและตามปลายกิ่ง ดอกสีขาวนวลหรือสีขาวอมเหลือง มีกลิ่นหอม เมื่อบานเต็มที่เส้นผ่านศูนย์กลาง 1-1.5 ซม. กลีบเลี้ยง 8 กลีบ เรียง 2 ชั้น ชั้นละ 4 กลีบ รูปสามเหลี่ยม ด้านนอกมีขนสีน้ำตาลอมแดง กลีบดอก 24 กลีบ เรียง 2 ชั้น ชั้นนอก 16 กลีบ ชั้นใน 8 กลีบ รูปรีหรือรูปใบหอก เกสรเพศผู้ที่สมบูรณ์และเกสรเพศผู้เป็นหมันอย่างละ 8 เกสร เรียงสลับกัน รังไข่อยู่เหนือวงกลีบ ทรงรูปไข่ มีขนสีน้ำตาลอมแดง
- ผล แบบผลมีเนื้อหนึ่งถึงหลายเมล็ด รูปทรงรี ผลสดรูปไข่หรือรูปรี กว้าง 1-1.8 ซม. ยาว 1.5-3 ซม. ปลายแหลม ผลอ่อนสีเขียว มีขนสีน้ำตาล ผลสุกสีเหลืองอมส้มหรือสีแดงอมส้ม มีกลีบเลี้ยงติดทน ผลสุกสามารถรับประทานได้
- เมล็ด รูปรี ค่อนข้างแบน สีดำ เป็นมัน มี 1 เมล็ด
ประโยชน์
สมุนไพร,พืชประดับ,พืชให้ร่มเงา ปลูกเป็นไม้ประดับและให้ร่มเงา
ดอก มีกลิ่นหอมเย็น ใช้แต่งกลิ่นเครื่องสำอาง เข้ายาหอม ยานัตถุ์ แก้ลม แก้ไข้ บำรุงหัวใจ แก้ปวดหัว แก้เจ็บคอ แก้ร้อนใน เป็นยาฝาดสมาน แก้ท้องเสีย บำรุงโลหิต แก้ปวดเมื่อยกล้ามเนื้อ จัดเข้าเครื่องยาพิกัดเกสรทั้ง 5 หรือใช้ผสมกับดอกไม้อื่นที่มีกลิ่นหอมเพื่อทำบุหงา ดอกสดใช้ร้อยมาลัยบูชาพระ
ผลดิบมีรสฝาดสมาน แก้ไข้ แก้ท้องเสีย
เปลือกต้น มีรสฝาด ใช้ปรุงเป็นยาแก้เหงือกอักเสบ
แก่น มีรสขมเฝื่อน เข้ายาบำรุงโลหิต ยาแก้ไข้
ราก มีรสขมเฝื่อน เข้ายาบำรุงโลหิต แก้เสมหะ แก้ลม
ใบ รสเบื่อฝาด แก้กามโรค แก้หืด ฆ่าพยาธิ
เมล็ด ช่วยขับปัสสาวะ รักษาอาการท้องผูก
ขอนดอก เป็นเครื่องยาไทย อาจได้จากต้นพิกุลหรือตะแบกต้นแก่ๆ มีเชื้อราเจริญเข้าไปในเนื้อไม้ ตำราโบราณกล่าวว่าขอนดอกที่ได้จากต้นพิกุลจะมีคุณภาพดีกว่า ขอนดอกมีกลิ่นหอม รสจืด มีสรรพคุณบำรุงตับ ปอด และหัวใจ บำรุงทารกในครรภ์ (ครรภรักษา) ทำให้หัวใจชุ่มชื่น
ความสูงโดยประมาณ
สูงประมาณ 8-15 เมตร